Museum AI Summit 2026. Czego nauczyła nas konferencja MuseumNext?

Museum AI Summit to konferencja online, na której muzea z całego świata pokazują swoje projekty ze sztuczną inteligencją. Organizuje ją MuseumNext, które od 2009 roku prowadzi konferencje o przyszłości muzeów. Organizator nazywa ją swoim najpopularniejszym wydarzeniem.

Tegoroczna edycja odbyła się 27 i 28 maja 2026 r. Wziął w niej udział nasz zespół. Zainteresowała nas, bo jej tematy pokrywają się z tym, czym zajmujemy się w projekcie AIMused: sztuczną inteligencją i dostępnością w muzeach. Przez dwa dni wysłuchaliśmy 19 wystąpień. Muzea mówiły w nich nie tylko o sukcesach, ale też o tym, co nie zadziałało i dlaczego.

Jak wyglądała konferencja?

Konferencja odbywała się w całości online. Po większości wystąpień prelegenci odpowiadali na pytania uczestników. Nagrania trafiły potem na platformę konferencji, razem z 8 dodatkowymi wystąpieniami z poprzednich wydarzeń MuseumNext.

Prelegenci łączyli się z Europy, Azji, Bliskiego Wschodu i Stanów Zjednoczonych. Wśród nich byli przedstawiciele m.in. Van Gogh Museum, V&A, Tate, Natural History Museum, MIT Museum, Qatar Museums, Muzeum Narodowego Węgier, Deutsches Museum i Children’s Museum Singapore.

Tematy wystąpień układały się w kilka grup:

• osobiste trasy i przewodnicy AI, z którymi zwiedzający może rozmawiać,
• edukacja dzieci i młodzieży,
• dostępność dla osób z niepełnosprawnościami,
• AI za kulisami muzeum, na przykład przy digitalizacji kolekcji,
• etyka i rozmowy o AI w zespole.

Czy AI pomaga zwiedzającym poznać kolekcję?

Najwięcej wystąpień dotyczyło zwiedzania dopasowanego do konkretnej osoby. Muzea testowały różne pomysły i nie wszystkie przetrwały pilotaż. Słuchaliśmy ich szczególnie uważnie, bo muzea partnerskie w AIMused szukają właśnie takiego przewodnika AI: dopasowanego do zwiedzającego, także do jego potrzeb związanych z dostępnością.

Van Gogh Museum dodało do audioprzewodnika „randkę z obrazem”. Zwiedzający odpowiadał na 9 pytań, na przykład o to, jak odpoczywa. Program dobierał mu dzieło i opowiadał, dlaczego to dobra para. Celem było, żeby ludzie dłużej patrzyli na obraz i mocniej się z nim związali.

W teście wzięło udział około 400 osób. Pomysł się podobał: około 70% uznało go za ciekawy. Głębszą więź z obrazem poczuło jednak tylko około 55%, więc główny cel udało się osiągnąć tylko częściowo.

Zespół sprawdził też, czy funkcję da się utrzymać. Żeby opowieści nie zawierały błędów, program mógł korzystać tylko z katalogu muzeum. Wtedy jednak historie były poprawne, ale według zespołu nudne. Każda opowieść wymagała generowania i sprawdzania treści, a to stały koszt. Do tego zwiedzający pytali w ankiecie, co dzieje się z ich danymi, a muzeum nie umiało od razu rozwiać tych wątpliwości.

Poprawki mogłyby uatrakcyjnić opowieści, ale nie zmniejszyłyby kosztów ani nie rozwiązałyby sprawy prywatności. Dlatego muzeum uznało, że funkcja daje zwiedzającym za mało, żeby ją wdrożyć. Prelegentki radziły, żeby pytania o koszty i dane zadawać na początku projektu, a nie dopiero po pilotażu.

Qatar Museums pokazało AI Tour, który działa bez instalowania aplikacji. Po kilku pytaniach o zainteresowania układa trasę po muzeach i sztuce w przestrzeni publicznej Kataru. Trasę dobiera AI, ale opisy obiektów pochodzą od muzeum. Dzięki temu zwiedzający dostaje informacje sprawdzone przez kuratorów, a muzeum zachowuje własny głos. Od początku wiadomo też, że trasę przygotowuje AI.

Zespół z Kataru zwrócił uwagę, że zwiedzający nie myślą kategoriami muzeum. Pytają raczej, czy miejsce jest przyjazne dzieciom. Zadaniem AI jest przełożyć wiedzę instytucji na odpowiedź na takie pytanie.

W London Transport Museum na pytania odpowiada postać z plakatu z lat 20. XX wieku. Muzeum potrzebowało takiego przewodnika, bo większość jego treści była tylko po angielsku, a odwiedza je wielu turystów z zagranicy. Według twórców postać rozmawia w 60 językach. Model językowy odpowiada jednak tylko za język, a wiedzę bierze z dokumentów muzeum. Twórcy podkreślali, że dzięki temu odpowiedzi opierają się na wiedzy muzealników, a muzeum zachowuje nad nią kontrolę.

MIT Museum chciało sprawdzić, czy rozmowa pomaga przekazać więcej wiedzy. Na wystawę trafia tylko ułamek tego, co zbierają kuratorzy, a większość zwiedzających nie chce czytać długich opisów. Muzeum przygotowało więc razem z firmą WonderWay przewodnika AI, z którym rozmawia się głosem, a telefon zostaje w kieszeni.

Teraz muzeum porównuje trzy grupy zwiedzających: z przewodnikiem AI, z tradycyjnym audioprzewodnikiem i bez przewodnika. Mierzy, jak długo ludzie zostają przy eksponatach, ile z nich oglądają, o co pytają i czego się nauczyli. Na konferencji zespół przedstawił plan badania, ale jeszcze bez wyników.

Te wystąpienia łączył jeden wniosek. Im ściślej program trzyma się sprawdzonych treści muzeum, tym rzadziej się myli, ale tym trudniej o ciekawą opowieść. Każde muzeum szukało własnej równowagi.

Jak projektować dostępność razem z osobami z niepełnosprawnościami?

O dostępności mówił zespół Muzeum Historii Medycyny im. Semmelweisa w Budapeszcie, które należy do Muzeum Narodowego Węgier. Muzeum uczestniczyło w europejskim projekcie SHIFT. Projekt trwał od października 2022 do września 2025 r. i miał 13 partnerów.

SHIFT opierał się na zasadzie „Nic o nas bez nas”. Osoby z niepełnosprawnościami i ich organizacje współtworzyły, rozwijały i testowały narzędzia, a nie oceniały dopiero gotowe rozwiązania. O tym, że ta zasada powinna być praktyką projektową, pisaliśmy też po wizycie studyjnej AIMused w Poznaniu.

Muzeum zaprosiło osoby z niepełnosprawnością wzroku, osoby z niepełnosprawnością słuchu i osoby w spektrum autyzmu. Zamiast wdrażać wszystkie narzędzia z projektu, wybrało jedno, z którego mogą korzystać wszystkie trzy grupy. Uczestnicy postawili na wirtualną rzeczywistość (VR) z rękawicami haptycznymi. Takie rękawice przekazują wrażenia dotykowe, na przykład wibracje. Można w nich „wziąć do ręki” cyfrową kopię dawnego narzędzia chirurgicznego i poczuć jego ciężar. Jak działa wczesna wersja rękawicy, widać na filmie projektu SHIFT w serwisie YouTube.

Testy trwały 4 dni. Według prelegentek uczestnicy dobrze ocenili łatwość obsługi i wartość edukacyjną narzędzia. Muzeum jest w trakcie jego zakupu i szkoli zespół. Nowe technologie mają uzupełniać wizytę w zabytkowym budynku z XVIII wieku, a nie ją zastępować.

Jak muzea chronią dane zwiedzających?

Ten temat wracał w wielu wystąpieniach, najmocniej przy projektach dla dzieci. WonderBot 2.0 w Children’s Museum Singapore prowadzi dzieci przez wystawę. Zadaje quizy, opowiada historie i dopasowuje pytania do wieku. Mnie najbardziej zaskoczył tryb quizu, w którym program rozpoznaje dziecko z obrazu z kamery. Takie rozwiązanie od razu rodzi pytanie o dane dzieci. Według zespołu zdjęcia zostają w sieci muzeum i są usuwane po 24 godzinach, a dzieci występują pod pseudonimami. Muzeum nie wprowadziło trybu rywalizacji między dziećmi, a program nie uczy się na ich wypowiedziach.

MIT Museum zbiera tylko anonimowe dane o ruchu w sali. System widzi zwiedzających jako plamy ciepła, bez informacji o tym, kim są. Qatar Museums od początku informuje, że trasę przygotowuje AI.

Do czego AI przydaje się za kulisami muzeum?

Część wystąpień nie dotyczyła zwiedzających, tylko codziennej pracy muzeum. Natural History Museum w Londynie opowiadało o robotach i rozpoznawaniu obrazu, które pomagają digitalizować kolekcję liczącą ponad 80 milionów okazów. To jedno z moich ulubionych wystąpień konferencji. Prelegent mówił nie tyle o technice, ile o tym, czego wymaga takie wdrożenie: infrastruktury, zaangażowania zespołu i wspólnych standardów danych.

Museum of the Future w Dubaju używa AI w wielu miejscach naraz: do monitorowania budynku i jego sieci, do ustawiania czujników na wystawach, do tworzenia treści dopasowanych do zwiedzającego oraz do tłumaczeń i opisów.

Jak rozmawiać o AI w zespole muzeum?

Kilka wystąpień dotyczyło nie technologii, tylko ludzi. Prelegentka z The Morton Arboretum zauważyła, że gdy pracownicy czują strach, wstyd albo niepokój, przestają zadawać pytania. A gdy przestają pytać, organizacja przestaje się uczyć. Zaproponowała 7 kroków:

1. Sprawdź, co ludzie w organizacji myślą o AI.
2. Przyjmij, że wielu rzeczy jeszcze nie wiemy.
3. Rozmawiaj o tym, czego ludzie nie rozumieją i czego nie umieją.
4. Stwórz bezpieczną przestrzeń, w której nikt nie jest oceniany za pytania.
5. Wypróbuj narzędzie, z szacunkiem.
6. Wróć do wartości organizacji.
7. Oceniaj AI z krytycznym optymizmem.

Zespół edukacji V&A traktuje AI jako narzędzie, a nie samodzielnego wykonawcę zadań. Pracę zaczął od nauczycieli, a nie od uczniów. Uczniowie często sprawniej korzystają z narzędzi AI, choć nie zawsze rozumieją, jak one działają. Wielu nauczycielom brakuje za to pewności, a szkoły już oczekują od nich zasad korzystania z AI. Do tego nie wszyscy uczniowie mają w domu dostęp do tych samych technologii.

Zespół mówił też o „wolnej AI”, czyli projektach, które nie muszą od razu rosnąć ani zarabiać. Kiasma, muzeum sztuki współczesnej w Helsinkach, pytała z kolei, jak AI ma się do wartości muzeów. Chodziło na przykład o różnorodność i zrównoważony rozwój.

Tego nauczyliśmy się na Museum AI Summit

Oto moje wnioski po dwóch dniach konferencji:

• AI bezpieczniej używać do analizy niż do tworzenia treści.
  Van Gogh Museum pokazało, jak trudno pogodzić ciekawe opowieści z poprawnością faktów. Przy digitalizacji kolekcji w Natural History Museum program analizuje obrazy okazów, a nie wymyśla nowych treści.
• Program trzeba sprawdzać także po wdrożeniu.
  Zespół z Kataru nazwał AI doświadczeniem, które ciągle się zmienia i wymaga stałej obserwacji. W Van Gogh Museum właśnie koszt takiego sprawdzania był jednym z powodów rezygnacji.
• Warto zaczynać od małej skali.
  Pilotaż na 400 osobach pozwolił Van Gogh Museum ocenić pomysł, zanim poniosło stałe koszty wdrożenia. V&A zaczęło od nauczycieli, zamiast od razu wprowadzać AI na zajęcia z uczniami.
• Zwiedzający powinien wiedzieć, że rozmawia z programem.
  W Katarze i Singapurze informacja o AI jest widoczna od początku. W Van Gogh Museum zwiedzający sami pytali, co dzieje się z ich danymi.
• Dostępne rozwiązania powstają razem z odbiorcami.
  W Muzeum Semmelweisa to osoby z niepełnosprawnościami wybrały narzędzie, które muzeum teraz kupuje.

Te wnioski wykorzystamy w projekcie AIMused, który prowadzimy razem z Akwarium Gdyńskim i partnerami z pięciu krajów nad Bałtykiem. Konferencja pokazała, że o dostępności, kosztach i danych trzeba myśleć przed pilotażem, a nie po nim. Jeśli Twoje muzeum planuje wdrożenie AI, możemy pomóc od pierwszego kroku: sprawdzić pomysł z osobami o różnych potrzebach, ocenić dostępność cyfrową i przygotować treści w prostym języku.

Co dalej w MuseumNext?

Kolejna edycja Museum AI Summit odbędzie się 25–26 maja 2027 r., także online. Nagrania z tegorocznej edycji można nadal obejrzeć na żądanie po wykupieniu dostępu na stronie Museum AI Summit.

Najbliższe konferencje MuseumNext (wszystkie online):

• 18–19.11.2026: Museums & Social Media Summit, o muzeach w mediach społecznościowych.
• 8–9.12.2026: Digital Learning Summit, o edukacji cyfrowej.
• 26–27.01.2027: Museums, Health & Well-Being Summit, o muzeach i zdrowiu.
• 23–24.02.2027: Green Museums Summit, o klimacie i środowisku.
• 22–23.03.2027: Museum Digital Summit, o technologiach w muzeach.
• 27–28.04.2027: Museums & Mental Health Summit, o zdrowiu psychicznym.
• 25–26.05.2027: Museum AI Summit.

Pełny kalendarz jest na stronie wydarzeń MuseumNext.